بالاست لایه‌ای از سنگ سختِ شکسته با اندازهٔ متوسط حدود ۲۰ تا ۶۰ میلی‌متر است که تراورس و ریل روی آن قرار می‌گیرد. این لایه یک لایهٔ باربر و طراحی‌شدهٔ خط است، نه خاکریز، و کیفیت آن تعیین می‌کند خط چگونه راستا و تراز خود را حفظ کند. نانگرد بالاست را از خردایش آندزیت همین معدن تولید می‌کند؛ این ماده مورد تأیید راهآهن جمهوری اسلامی ایران است و به‌عنوان بهترین بالاست غرب کشور شناخته می‌شود.
وظایف بالاست
هر الزام کیفی که برای بالاست تعریف می‌شود، به یکی از وظایفی بازمی‌گردد که این لایه باید زیر بار قطار انجام دهد.
- نیروهای قائم، افقی و جانبی وارد بر تراورس را تحمل و خط را در موقعیت طراحی‌شدهٔ خود نگه می‌دارد
- بخشی از برجهندگی و جذب انرژی خط را تأمین می‌کند
- بارها را به لایه‌های زیرین منتقل و روی بستر توزیع می‌کند
- آب‌های سطحی را از خط زهکشی می‌کند
- امکان تنظیم و یکدست‌کردن تراز ریل را در هنگام ریل‌گذاری و تعمیرات فراهم می‌کند
- ضربه، ارتعاش و صدای ناشی از عبور قطار را میرا می‌کند
- لایهٔ زیرین را در برابر یخبندان عایق و از رشد گیاه در خط جلوگیری می‌کند
بالاست خوب چه ویژگی‌هایی دارد
بالاست خوب سخت، چقرمه، تیزگوشه و تمیز است. باید در برابر سایش و شکست زیر بارهای تکراری چرخ و زیرکوبی مقاوم باشد، در چرخهٔ یخ‌زدن و آب‌شدن و هوازدگی سالم بماند و دانه‌بندی باز و تک‌اندازهٔ خود را حفظ کند تا لایه زهکشی و ارتجاعی بماند. ویژگی‌های بررسی‌شده عبارت‌اند از مواد زائد، دوام در برابر یخبندان، مقاومت سایشی، سلامت مصالح، وزن مخصوص و جذب آب، و مقاومت فشاری خشک و اشباع.
بالاست نانگرد
نانگرد بالاست را از خردایش آندزیت استخراج‌شده روی خطوط سنگ‌شکن معدن تولید می‌کند. با توجه به مقاومت فشاری ماده معدنی، جذب آب، لس‌آنجلس و سایر ویژگی‌ها، این سنگ برای استفاده به‌عنوان بالاست شرایط خوبی دارد. در حال حاضر این ماده معدنی مورد تأیید راهآهن کل کشور و بهترین بالاست غرب کشور است. چون معدن حدود یک کیلومتر با ایستگاه نانگرد فاصله دارد، ارسال بالاست علاوه بر جاده با ریل نیز ممکن است.
آزمایش‌ها و کنترل کیفیت
کیفیت و عمر بالاست را مجموعه‌ای از آزمایش‌ها مشخص می‌کند. در ادامه الزام هر آزمایش و نتیجهٔ اندازه‌گیری‌شده روی بالاست نانگرد توسط آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک استان مرکزی آمده است:
- مقاومت در برابر سایش و خوردگی — لس‌آنجلس: میزان سایش و خوردگی در ازای ۱۰۰۰ دور نباید بیشتر از ۳۰ درصد باشد. شیوهٔ انجام این آزمایش در ASTM-C535 برای ذرات بزرگ‌تر از ۲٫۵۴ سانتی‌متر و در ASTM-C131 برای ذرات کوچک‌تر از ۲٫۵۴ سانتی‌متر ارائه شده است. نتیجهٔ نانگرد: ۱۱٪ (AASHTO T96).
- تست سلامت مصالح — خوردگی سولفات: با سنجش افت وزنی مصالح در ۵ دورهٔ مستمر خشک و تر در محلول سولفات سدیم (یا سولفات منیزیم) بر اساس ASTM-C88؛ کاهش وزن باید کمتر از ۵ درصد و حداکثر ۸ درصد باشد. نتیجهٔ نانگرد: ۰٫۳٪ (AASHTO T104).
- وزن مخصوص و جذب آب: وزن مخصوص مطابق ASTM-C127 حداقل برابر ۲٫۶ تن بر مترمکعب و حداکثر جذب آب مصالح ۱ درصد (در بدترین حالت ۲ درصد) است. نتیجهٔ نانگرد: وزن مخصوص ۲٫۷۲۵ تا ۲٫۸۳۷ و جذب آب ۰٫۹ تا ۱٫۲ درصد.
- شکل دانه: اندازه‌گیری‌شده مطابق BS-812 — تطویل ۱۹ تا ۲۰ درصد و تورق ۹ تا ۱۰ درصد؛ دانه‌های هم‌دراز و هم‌پهن (۱:۳) ۴٫۶ تا ۷٫۴ درصد.
- مقاومت فشاری خشک و اشباع: مقاومت تک‌محوری مغزهٔ استوانه‌ای سنگ (قطر ۵ و ارتفاع ۱۰ سانتی‌متر) به‌صورت متناوب باید بیش از ۱۲۰۰ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع در حالت خشک و ۸۰۰ در حالت اشباع باشد؛ بارگذاری تقریباً ۰٫۲ تا ۱ مگاپاسکال در ثانیه و رسیدن به نقطهٔ شکست دست‌کم ۳۰ ثانیه است. نتیجهٔ نانگرد: میانگین ۱۲۰۷ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع در حالت خشک و ۸۵۷ در حالت اشباع (ASTM D2938).
- مواد زائد: میزان مواد زائد در بالاست نباید بیشتر از حد مجاز باشد. نتیجهٔ نانگرد: کلوخهٔ رسی ۰٫۰ درصد و ذرات ریزتر از ۷۵ میکرون ۰٫۱ درصد.
مسیر تولید
- استخراج از سینه‌کار
- سنگ‌شکنی اولیه (فکی)
- سنگ‌شکنی ثانویه (کوبیت)
- سرند و دانه‌بندی
- بازرسی و دپو
- بارگیری به کامیون یا واگن ریلی
